Houtdraaier

 

Houtdraaier

Aangenomen wordt dat 1500 to 1000 jaar voor Christus de oude Egyptenaren al vertrouwd waren met het gebruik van de boortol en dat het houtdraaien uit ongeveer die tijd stamt. De boor werd gebruikt bij de vervaardiging van stoelen en tafels en was voor die tijd een uiterst vernuftig instrument.

Een klos, onder aan die klos een puntig van metaal vervaardigd voorwerp, om die klos een paar slagen van een snoer, dat snoer gespannen tussen een boog, en zie daar een boor. Door de boor heen en weer te halen ontstaat telkens een wisselende draaiing. Door de druk van de andere hand ontstaat dan een borende beweging. Wij noemen deze vorm van aandrijving ” fiedelen”.

Dit is dus de fiedelboor

Fiedelboor

Van de fiedelboor naar de fiedelbank is, althans voor ons, maar één stap. Hoe men er precies achter gekomen is dat men niet de boorpunt, maar het product rond moest draaien en dat er, door een scherp voorwerp tegen te houden, een verspanende bewerking ontstond, valt slechts te gissen.

Eeuwenlang zijn de draaibanken al of niet met behulp van een tweede man aangedreven. Tot aan het begin van deze eeuw trokken houtdraaiers in India en Pakistan van nederzetting naar nederzetting om tegen betaling de verlangde producten te maken. In Egypte kan men tot op de dag vandaag in de huisvlijt fiedelbanken in bedrijf zien.

Omstreeks 1500 genoot de houtdraaierij in Europa grote belangstelling, in feite was het houtdraaien een kunstnijverheid. Dit zal wel mede in de hand zijn gewerkt door een belangrijke verbetering. Weliswaar werd werd het werkstuk nog steeds aangedreven door een aantal windingen van een koord, maar nu had men één einde bevestigd aan een voetplank, het andere einde aan een verend mechanisme aan de zoldering. Zo had men de handen vrij.

Aan de zoldering, de muur of anderzins is een taaie, buigzame stok bevestigd met aan één eind het koord. Het koord wordt weer enige slagen om het werkstuk bevestigd en vervolgens aan de voetenplank vastgemaakt. Iedere keer dat de voet wordt opgelicht, zorgt het taaie verende hout voor het weer opkomen van de voetenplank.

Naar de verende beweging van het bovenmechanisme noemt men deze bank, wipdraaibank.

wipdraaibank

Engeland is de baker mat van de stoommachine. Toch wordt in dit traditie minnende land de wipdraaibank nog steeds gebruikt, voornamelijk voor het vervaardiging van stoelpoten.

Naast de de wipdraaibank werd ook nog een draaibank ontwikkeld, die zijn aandrijving kreeg via een enorm wiel waaraan een leerjongen de hele dag stond te draaien. Ondanks de moeizame manier van aandrijven, of wellicht dank zij, waren de houtdraaiers ware kunstenaars met grote aandacht voor detail.

Met de komst van de stoomkracht verdween grotendeels het houtdraaien als huisvlijt en daarmee de belangstelling. Gelukkig is hierin een kentering gekomen en kunnen wij in Europa een hernieuwde belangstelling voor dit mooie werk constateren.

Zie ook mijn blog

 


-- Download Houtdraaier als PDF --